1 log 012 nov

Logarchief   terug  Home  verder

              Logs november 2012

 

 

30 november
Bij de bloemenmarkt zie ik de hulp van mijn tweede moeder weer. Ze glundert als altijd, ziet er weer zeer verzorgd uit, ook als altijd. Ze is een jaar of twee ouder dan ik. Toen ik met Jachman schreef, die in Zeist onder dienst was, kwamen zijn brieven bij haar thuis. Dat moest wel, want mijn vader zou de brieven open gemaakt hebben als ze naar huis gestuurd werden. De eerste brief had hij ook open gemaakt en me voor de voeten gegooid  dat er een stomme schrijffout in stond:  is ......... en een heel eind verder... gebeurt. Tja, met zo iemand kun je niet bevriend zijn natuurlijk.
Ik had meer een goed mens gezien, dan iemand die wel eens een schrijffout maakt.
Bovendien had hij HBS-B gedaan en ik moest nog maar zien of ik het papiertje zou halen.
Mijn vader was anders helemaal niet bekrompen, maar een bijna 6 jaar oudere jongen, RK bovendien, wiens ouders ook nog eens gescheiden waren, nee, dat was te veel gevraagd in 1951.
Na anderhalf jaar was m'n vader gelukkig 'om' en mocht Jachman gewoon thuis komen.
Elke keer dat ik Lien zie, moet ik aan die tijd denken, zij ook. We spreken elkaar zelden, maar ls..   dan denken we weer aan die spannende tijd, onze jeugd. 'Onbegriepelijk, dat 't al zo lang geleden is, he?'

Bij thuiskomst vind ik een kaartje in de bus, kom je zondag een glaasje port drinken? Maandag is ook goed, hoor, als het niet schikt. ( en de opmerking erbij: dat is de charme van het ouder worden!) afz. Jan&J.
Leuk, dat mensen aan me denken.

29 november
Op een nieuwe cursus komen en je daar zeer snel thuis voelen. Het overkwam mij in augustus bij de lessen olieverf schilderen. Al bij de tweede middag had ik het gevoel iemand te hebben leren kennen die helemaal zichzelf is en die me ligt. Ik ben stukken ouder dan zij maar het was of ik haar al kende. Dat laatste leek van haar kant ook zo.
We praten helemaal niet veel met elkaar, maar wat er gezegd wordt, doet ertoe. Ik ben blij met dit contact. Zij ook.

De bestelde olieverf is binnen. Bij thuiskomst ligt er een briefje van postnl op de mat: 'staan links in de schuur' 
Ik koop graag hier in het dorp, maar de kleuren en de kwaliteit die ik hebben wil, heeft de winkel niet. Dan maak ik gebruik van de aanbieding van de internetwinkel in Badhoevedorp, waar ik al eerder spullen kocht. Vrijdagavond besteld, woensdag thuisbezorgd. Makkelijker kan niet.

28 november
De inleiding maandag van een gepensioneerde boerin uit Kotten zorgde voor veel discussie. Ze had van te voren gezegd dat het over 'groen' zou gaan en dat het een uitgebreid verhaal kon worden.
Ze vertelde hoe ze als jong stel gestart waren op de boerderij van haar schoonvader. Die had in 1904 16 ha grond gekocht voor 800 gulden. Toen voor haar man het werk te zwaar werd, nam hun zoon de boerderij met melkvee en varkens over, maar kon niet uitbreiden omdat hij binnen 100m van bebouwing woonde en een nieuwe stal voor de koeien door de zeer zware milieueisen op 400.000 euro uitkwam. Dat zou hij nooit op de melk terug verdienen, hij verkocht de boerderij maar behield de grond. Zijn vader begreep het wel maar had er grote moeite mee.
(hij overleed 2 maand geleden en 2 weken later, toen de Kring begon, was zij daar weer bij aanwezig, sterk mens)
De familie is gek op paarden en de jacht. Ook de zeker 70-jarige inleidster. Het verdere verhaal ging over de strenge jachtregels, de praktijk van het jagen, een fulminatie tegen de strenge regeltjes in Nederland en over toeristen die denken dat ze maar overal mogen lopen.

Op sommige punten kon ik haar heel goed begrijpen. Ze is een echte natuurliefhebster. Staat 's morgens vroeg op om het bos in te lopen als de vogels wakker worden, gaat tegen de avond naar de hoogzit om wild te bekijken. '....en dan klim ik helemaal naar boven en dan zit daar een toerist! Op mijn hoogzit!' Ik voel het helemaal mee, er moet ook geen toerist op mijn bankje op de 'berg' gaan zitten!
'Of ik loop naar het, j,  tegenwoordig 'beschrmde' natuurgebied en dan word ik daar weggejaagd omdat er een bordje staat dat ik daar niet meer mag komen!! Ik kom daar al 50 jaar! Ken elke boom, ree -er was een zwarte- en alle primula's, zonnedauw en andere planten.' Ook dat herken ik.

De jacht zorgde voor een fikse discussie. Maar erg consequent waren de felle tegenstanders niet. Er waren een paar vegetarirs bij, maar de rest lustte best fazant, haas of een stukje van een echte wilde ree. Anderen waren tegen het doodschieten van dieren, maar de inleidster vond dat dieren die een prachtleven gehad hadden in de natuur, nu ouder werden, agressief waren of gewoon met te veel waren in een bepaald gebied best door een snel schot gedood mochten worden. Dat was beter dan dieren in hokken houden en ze dan alsnog doden. 
Ze is fel tegen het 'poten' van diersoorten die hier niet meer voorkwamen, zoals de das, want die brengen enorme schade toe aan op de grond broedende vogels. 

Het was een zeer opgewonden gezelschap oudere dames en heren. Leuk. Ik vond mooi dat zij, als dialectspreker, keurig en langzaam in perfect ABN, alsof ze examen Nederlands aflegde, haar betoog hield. Een enkele keer vergiste ze zich: '... en we aan 't mjen eh maaien waren...' Tijdens de discussie bleef ze dame. Iets wat niet van iedereen gezegd kon worden, ze werd onbeschaafd in de rede gevallen, de gespreksleider was er maar druk mee.  

27 november
Van een goede kennis hoorde ik een interessant familieverhaal.
Haar overoverovergrootvader werd in 1764 in Rinteln aan de Weser in de buurt van Hannover geboren. Hij werd zilversmid en trok naar Holland om zich hier ergens te vestigen. Hij kwam in Amsterdam terecht, bekwaamde zich daar verder zodat hij in het gilde kon worden opgenomen. Zijn meesterproef was een paar zilveren schoengespen, die hij maakte op het atelier van Diemont. Hij werkte daar samen met iemand uit Aalten. Ze spraken ongeveer dezelfde taal, het Noord-Duits was Saksisch en dat spraken ze in Aalten ook. 
Ze woont zelf in Aalten, dus vindt dit een leuk detail.

Hij maakte nu heel modern aandoende zilveren serviezen, ontwierp en maakte zilver voor de Oranjes en zijn werk staat in musea en particuliere collecties. Wel eens van kastanjevazen gehoord? 
In 1801 nam hij de firma Peirolet over en in 1802 werden hij en Bonebakker compagnons. Bennewitz en Bonebakker waren de grootste zilverleveranciers in Nederland in de 19e eeuw. In 1821 gingen ze uit elkaar. Bonebakker ging door als Bonebakker en Zoon en Bennewitz werd Bennewitz en Zonen in 1822. Ik meen dat drie zonen in de zaak kwamen en 1 niet. 
In 1838 gebeurde er een ramp. Drie van de zonen gingen varen op het meer waar nu de grote studio's staan bij Aalsmeer. De boot sloeg om en alle drie verdronken ze. Hun vader kwam de slag niet te boven, werd ziek en overleed in 1842.
Zijn achterachterachterkleindochter heeft zoveel mogelijk gedocumenteerd, houdt contact met veilinghuizen en juweliers, snuffelt musea door en spaart om een zilveren suikerpot met zijn meesterteken te kunnen kopen.
De grootmoeder van Willy was de laatste Bennewitz van die tak. Ik weet niet van welke zoon ze afstamde.
Mooi zo'n familiegeschiedenis. 

( Op de historysite van Bonebakker wordt Bennewitz niet genoemd. In 2005 verscheen wel een boek getiteld De werkmeesters van Bennewitz en Bonebakker, door Van Benthem, 608 pagina's met heel veel foto's)

26 november
In de zware stormwind die de auto soms deed schudden, naar Deventer gereden gisteren. Mijn zus had me uitgenodigd om mee te gaan naar Anna Enquist en Ivo Janssen die samen optraden in de Doopsgezinde/Remonstrantse kerk. De kerk was uitverkocht, ik telde ongeveer 160 mensen.
Uitgangspunt bleek Contrapunt, het boek van Enquist over Bachs Goldbergvariaties, die hij componeerde in het jaar dat zijn zoon overleed. Enquist verwerkt in haar boek het leven van haar verongelukte dochter en verbindt dat met het verdriet dat ze hoort in die muziek van Bach. Dat verdriet ontdekt ze als ze de moeilijke variaties op de piano gaat  instuderen als afleiding van haar eigen verdriet.  
Ze noemt de personen in Contrapunt  de vrouw, de dochter, de vader, en ze zegt in een interview dat ze dacht dat daardoor het verhaal niet al te autobiografisch zou zijn, meer een soort abstractie van de werkelijkheid. Voor mij werkt dat echter absoluut niet, ik vind het eerder gekunsteld over komen. 
               In de voorstelling met Ivo Janssen leest Enquist passages uit het boek,  gedachten van de vrouw terwijl ze de Goldbergvariaties instudeert. Ze koppelt gebeurtenissen uit het leven van de dochter aan bepaalde variaties en Ivo Janssen speelt deze dan.
Na 2 diepe buigingen lopen Enquist en Janssen weg
De voorstelling an sich vond ik mooi. Passages uit een goed geschreven boek voorlezen met daar bij passende prachtig gespeelde muziek. Alles in een sfeervolle omgeving. Als ik niets van het echte leven van Enquist en van het tragische ongeluk van haar dochter had geweten, had ik het misschien wel schitterend gevonden.
Maar ik wt nu eenmaal dat het drama elf jaar geleden plaatsvond, dat het boek Contrapunt in 2008 verscheen, en dat geeft me nu, net als begin november bij het optreden van de moeder van Tonio, een onbehaaglijk gevoel.
Ik denk dan, schrijf er gedichten over, schrijf een boek, schrijf er misschien nog een boek over, maar ga niet jarenlang met je verdriet in het openbaar te koop lopen.  
Zeggen dat je de tijd tussen haar dood en jouw dood rouwt, vind ik op deze manier niet geloofwaardig.
Wat ik zie?
Een vrouw die laat zien: Mijn kind is dood. Zo was ze, zo lief en bijzonder, en zo'n enrm verdriet heb ik om haar. Kijk maar naar me, je ziet dat er geen lachje af kan. Ik communiceer niet met mijn publiek.
Ik vind dat tragisch.  
Christa Broer, je kind is 11 jaar geleden gestorven, gun haar nu de rust en rouw binnenskamers om haar.

( Misschien vraag je je af waarom ik er dan heenging. Ik had me niet goed georinteerd, stom natuurlijk, en dacht dat het een promotie van haar nieuwe boek De Verdovers zou zijn)  

Zondag 25 november
Mijn vriendin en haar Jan komen de foto brengen die ter ere van hun 50-jarig huwelijk gemaakt is. Ik vind hem heel erg mooi. Zo lekker ontspannen zie ik haar niet vaak- een goede fotograaf! 
Dini en Jan 50 jaar getrouwd

Zij heeft een broer die drie jaar ouder is dan zij. Hij is 4 jaar ouder dan ik, dus keek ik vroeger als ik daar thuis was hoog tegen hem op. (Jachman was 5,5 jaar ouder dan ik, maar dat was 'gewoon'.)
We kwamen aan de praat over haar broer, ook een Jan, en dat ik hem gesproken had op haar feest. Nu zei ik dat ik hem bij de Mallumse molen weergezien had en even bij hem en zijn vrouw aan tafel had gezeten. Van daar kwamen we op zijn leeftijd, en dat hij voor hij in Delft studeerde onder dienst was geweest en hier in Winterswijk bij de radarpost was geplaatst. Net als mijn Winterswijkse Jachman!
Ze scheelden 2 jaar in leeftijd, want Jachman had bijgetekend.  Ze lagen er tegelijk tijdens de watersnoodramp van 1 februari 1953. Er werd op de radio omgeroepen dat alle militairen die met verlof waren zich moesten melden in hun kazerne. Jachman die als hij verlof had naar zijn huis hier in het dorp ging, haastte zich niet, want er moesten immers mensen helemaal uit Groningen en Limburg komen.
Later vertelde hij me, dat hij de laatste was geweest die aan was komen fietsen, wat hem een sarcastische reprimande van zijn commandant had opgeleverd.

24 november
Soms zie ik al snuffelend tussen oude boeken die gewoon buiten staan, bijna in de regen, een flodderwerkje dat me boeit. Zoals nu, een pocketboekje uit 1977 in het Duits, met pentekeningen en verhaaltjes. Met nog twee andere boeken neem ik het mee, gooi 5 euro in de brievenbus. 
pentekening van Karl Thymann
Het is een boek met oude Persische sprookjes van Sa'di, die naverteld zijn door Linde Thylmann. Wat het boek voor mij zo bijzonder maakt zijn de pentekeningen van Karl Thylmann.
Dan ga ik op internet naar meer informatie zoeken en blijkt hij in Duitsland voor de eerste wereldoorlog al bekend te zijn geweest als dichter, tekenaar en maker van houtsneden. Hij is geboren in Aachen in 1888. Als 15-jarige tekende hij al prachtige portretten, maar altijd in zwart-wit want hij was kleurenblind. Hij zal architect worden, gaat daarvoor na zijn eindexamen gymnasium naar Mnchen en bestudeert daar ook Persische mystiek, vertaalt teksten in het Duits en tekent oosters aandoende tuinen, prinsessen, circus en toverij, de Gulistan-serie. Van zijn vader mag hij een jaar in Itali studeren.  In Florence ontmoet hij in april 1912 de Nederlandse toneelspeelster Joanna Koops.  Ze trouwen in juli 1914. Hij moet in dienst en werkt in zijn vrije tijd als een bezetene aan houtsneden. In 1916 wordt hij naar Verdun gestuurd en getroffen door de eerste Franse granaat. Zwaar gewond komt hij in een lazaret in Hanau, daar tekent en  dicht hij nog, maar hij bezwijkt na een paar maanden aan zijn verwondingen.
In april 1915 is een kind geboren en ik vermoed dat Linde de vrouw van de zoon is. 'k Zal nog eens goed verder zoeken.
 
23 november
Morgenrood water in de sloot
Vanmorgen goed half acht was de hemel heel kort vuurrood.

Een schitterende dag gisteren, van zonsopgang tot ondergang was de hemel onbewolkt. Het was jammer dat we de hele middag binnen zaten, maar ja, er was weer geschiedenisles, en die wil ik niet missen. Zes december is de laatste les, maar we kunnen in januari/februari vier extralessen krijgen over de periode Franse tijd tot tweede wereldoorlog. Of we dat wilden. Ja, dat wilden we.
Nu hoorden we over de Liberale Gifte, die niet zo liberaal was als de naam doet denken. Je mocht wel meer geven maar niet minder. Krosenbrink had gekeken hoe het in zijn buurtschap Miste met die belasting gegaan was. De mensen die de Gifte moesten innen, kwamen thuis kijken wat je had en wat je waard was, maar ook hoe de samenstelling van je gezin was, inwonende volwassenen, minderjarige kinderen, alles werd beschreven en dan via de volgende sleutel belast.

'De L G (ook wel 50e penning; liberaal omdat men ook meer mocht geven) was een vermogensbelasting (heffing van 2 % op alle vermogen boven ( 2000,-) die in 1747 geheven werd om de kosten van de oorlogsvoering tegen Frankrijk (de Oostenrijkse Successie-oorlog - [1740-1748] -) te dekken. Onder vermogen werd verstaan de waarde van geld, waardepapieren, rariteiten, bibliotheken en medailles; inkomsten werden volgens een bepaalde sleutel, met in achtname van leeftijd, tot vermogen herleid. De Staten van Utrecht vroegen 2% over vermogen > (2000,-; 1% over (2000,- / (1000,- en wat men wilde missen voor vermogens onder (1000,-. De opbrengst was echter onvoldoende; de oorlog verzandt en de Vrede van Aken wordt gesloten; dit was het einde van de Republiek als grote mogendheid.'

Toen Krosenbrink dat register inkeek, bleek het ook voor genealogisch onderzoek zeer waardevol te zijn. Wie woonden er op welke boerderij, de gezinssamenstelling, kinderen boven en beneden de zestien jaar, de namen van allemaal, hoeveel ze moesten betalen, er kon zo heel veel kennis over de mensen zelf uit die registers gehaald worden.

22 november
Weer fijn geschilderd in Bredevoort. Er komt tekening en diepte in de watervallen. Om de beurt werk ik aan vier schilderijen omdat ze telkens moeten drogen en dat steeds wisselen van onderwerp houdt me wakker. De meeste cursisten van beide cursussen laten hun schilderijen in het atelier staan, maar ik neem ze mee naar huis. Niet zozeer om er thuis mee verder te gaan, maar wel om er steeds naar te kunnen kijken en me voor te stellen wat anders moet of kan.

Een boekgrrl zoekt een woensdaggedicht voor ons uit, het wordt van H.H. ter Balkt 'Erger nog'. Het is 21 november. Ik zoek 'De bard balkt in het roggeveld' op, dat ik vorig jaar kreeg;  ik wil wat achtergrondinformatie zoeken.  Het boek bevat essay's over de dichter. Op 21 november 2011 schreef ik er hier over. Leuk zo'n toevalligheid.

21 november
Tien over half acht
Een prachtige lucht vanmorgen met vliegtuigstrepen die lijken op een luchtgevecht. Hoe kijken ze in Isral en de Gazastrook  tegen zo'n schouwspel aan?

Gisteravond heb ik voor het eerst weer de open haard aangestoken. De klep moet op het eerste gaatje, wist ik van Jachman, maar toen ik dat gedaan had en het hout aanstak, stond in no time de kamer vol rook. Niet zo leuk een uur voor de vorige Jachman en Jachmanse zullen komen. De klep verder open gezet, de buitendeuren open, rook en warmte vlogen weg, maar na een half uur was het wel zo ongeveer helder in de kamer, al rook je het nog wel.

Een mooie avond gehad, gesprekstof genoeg, prehistorie, genealogie en gelijk maar even Einstein, Van Dniken, Dijkgraaf en Krosenbrink, de kinderen, het vanzelfsprekende vertrouwen waarmee zij hun huis verkochten en wij het kochten, hoogbegaafdheid, de oude werkwoordsvormen wiste en kaste, wie is wie, Panda of automaat, en nog veel meer. 

20 november
een artistieke uitstalling   Dit fraaie beeld heb ik geschoten in het atelier van de WAS. Rose kunstbloemen, een oude telefoon tegen de muur, een bureaulampje, een krantenhanger met de cursusmap, een reenkop erboven, en alles tegen een artistiek afgebladderde muur. PRACHTIG! 
Ik zeg er nog wel even bij, dat de rest er heel goed uitziet. Deze zomer is er een ruimte bij aan getrokken en alles is verder keurig!

 hier ben ik mee bezig, volgende stap is met het paletmes

FC Trias heeft weer een kerstaktie met verkoop van rollade, kerststoll, wijn en andere lekkere dingen. De kleinzoon van de klompenmaker komt met de lijst. Hij en zijn broers komen hier al jaren, al van lang voor de fusie van 3 voetbalclubs tot Trias. Vroeger bracht moeder ze met de auto, later kwamen ze zelf voorrijden, deze kwam op de fiets.
De wijn die ik altijd afneem, smaakt heel goed en de prijs is redelijk. Op de openbare lijst kan iedereen zien wat je uitgezocht hebt, dus ik aarzel nu toch wel even of ik wijn zal nemen. Ik uit mijn twijfel tegen de student, maar hij ziet de moeilijkheid niet; nee natuurlijk niet, hij wil verkopen.
Ik hak de knoop door en zet een 6 in de kolom wijn en een 1 in die van stoll. Wat kan het mij schelen of de buurt denkt dat ik stiekem aan de drank ben!
FC Trias is er blij mee. Hij is bezig aan zijn Masters Civiele Techniek. Op het ogenblik doet hij water. En ik dus wijn.

19 november
Gefeliciteerd met je prijs, Jos, je hebt het koelbloedig en leuk gespeeld gisteren. Helemaal goed vond ik te zien dat jij en je man het op zo'n toch moeilijk punt -de kans op winnen van een heel grote prijs- helemaal met elkaar eens waren, en k nog op een ontspannen manier.

Heel even zag ik bij een tussenprijsje, slechts tien- of twintigduizend euro, peanuts natuurlijk, de postcodedraaitrommel schommelend aarzelen tussen Maastricht en mij. Maastricht werd het.
'Mij' was dan wel de hele noordelijke hoek van het dorp, en het was maar 1 lullig prijsje, maar toch..... het was in de buurt. Kan niet iedereen zeggen. Je voelt je er toch een beetje interessanter door. Kunt er een stukje met zure druiven over schrijven!! 

Zondag 18 november
Erve Kots, vuur in de kleine kkkene
We zaten met ons negenen rond het vuur bij Erve Kots en lieten onze verhalen en gedichten horen. We hoeven nooit bang te zijn voor laatdunkende opmerkingen, want kritiek wordt bij ons altijd opbouwend en voorzichtig geformuleerd. Zo gevarieerd als de producten waren, zo gewoon waren onze namen: 2 Gerda's, 2 Henken, 1 Derk Jan ( in het gewone leven Dick), Gerard, Joop, Ben en Minus.   Geen Jay of Roseanne, nee gewoon Achterhoekse namen.  Nou ja, Minus is niet erg gewoon, maar omdat we hem al jaren goed kennen, denken we daar niet meer over na. Ik heb van allemaal een foto genomen, maar die mag hier niet komen te staan, - zeiden ze bescheiden. Drie mannen hadden geen computer, dus aan hen kan ik geen foto mailen.
Het was een mooie schrieversmiddag, wat mij betreft n van de beste. Met grappige verhalen, persoonlijke verhalen, gedichten, en alles in het Nedersaksisch.  Doet 't ons maar eens na!

Toen ik goed en wel weer thuis was, kwamen Marieke en Ton met de honden. We aten samen, praatten bij en ik genoot,  zoals altijd als ze er zijn.
Ze brachten het streekblad mee, Klaver.nu. Dat .nu geeft een bijzonder 'bije' uitstraling. Ik schrijf de plaatsen even op waar het nieuws voor bedoeld is: Beekbergen, Brummen, Cortenoever, Eerbeek, Empe, Hall, Klarenbeek, Leuvenheim, Lieren, Loenen, Oeken, Oosterhuizen, Tonden, Voorstonden, Rhienderen. Prachtige namen. Een prachtig gebied.
Op 12 oktober schreef ik over de 2 idiote wegafsluitingen in de gemeente Brummen, waar ik op stuitte.
Dat blijken echter niet de enige 2 wegen, nee er zijn er nog 5 afgesloten. Zeven normale, verharde buitenwegen in 1 gemeente. Ze willen niet dat je door de gemeente van de ene naar de andere kant gaat. Rij er maar omheen. Als toerist verdwaal je hopeloos, want er staan geen omleidingsroutes vermeld.
Nu staat er in de krant dat er al minstens 40 officile bezwaren zijn ingediend. De eigen inwoners zijn niet van te voren op de hoogte gesteld. Zelfs bedrijven die van toeristen afhankelijk zijn, wisten er niets van. 
'k Ben benieuwd of het besluit wordt teruggedraaid.

17 november
Peter en Henri hebben de beekoever weer zichtbaar gemaakt. De laatste jaren was er weinig aan gebeurd, maar nu is er vanuit de kamer en de keuken weer zicht op de beek.
Peter (achter) en Henri   zicht vauit de kamer
Vandaag is er weer een schrieversmiddag, ben benieuwd wie er allemaal zijn.  

16 november
We bespraken op de geschiedenisles het scholtensysteem, en hoewel dat vorig jaar ook al aan de orde kwam, blijft het ingewikkeld.
De Franken hadden deze streken veroverd en alle grond was van de vorst of de kerk. Karel de Grote en opvolgers gaven grote stukken land aan beheerders te leen onder voorwaarde dat ze het goed moesten beheren. Deze 'graven' kregen vorstelijke allures, de nazaten 'erfden' de landerijen tegen de plicht om bij vererving zekere formaliteiten in acht te nemen en een bepaalde som geld te betalen aan de vorst.
Deze graven en kloosters konden ook niet alles zelf beheren en beleenden slimme boeren met soortgelijke voorwaarden. De scholten.

De naam houdt verband met Schulze (D) schout, iemand die de (straf)wet ten uitvoer brengt, alleen was het recht van de scholte in zoverre uitgebreider, dat hij ook recht mocht spreken in het gebied waarover hij scholte was. In wezen was hij pachter, zoals de boeren die op 'zijn' land woonden zijn pachters waren.
Tot op de Veluwe en in Overijssel bestond dit stelsel. Alleen rond Winterswijk is het tot na 1835 blijven bestaan. Het was officieel dan wel afgeschaft, maar dat gold voor de Nederlandse gronden. Hier was het extra ingewikkeld, omdat veel stukken grond van Duitse eigenaren waren en dat gaf strubbelingen bij veranderingen op staatkundig gebied. 

De pachters van de scholten waren hofhorig, ze mochten niet zonder toestemming van de scholte trouwen of zelfs maar het scholtegebied verlaten. Bij trouwen en sterven  moest er betaald worden. Ze waren totaal afhankelijk van de hofheer, maar konden wel een boerderij pachten en kregen bescherming van de scholte. 
Hoe het toeging bij de afschaffing van de rechten na de Franse tijd vertel ik wel eens een andere keer.

Hoewel al bijna 2 eeuwen de scholtenrechten zijn afgeschaft, hebben die zeg 10-20 families in Winterswijk nog altijd een naam van betekenis en wordt er door vooral oude mensen tegen ze op gekeken.
'Du' was de beleefde aanspreekvorm, zoals 'U',  i'j was gewoon jij. De scholte werd dus met Dou aangesproken. Nu de verhoudingen totaal veranderd zijn, willen de mensen eigenlijk niet meer Dou zeggen, maar i'j is weer te amicaal'. Wat doen ze nu?
Ze vragen dan: Lust de scholte koffie? Lust meister koffie? Ze noemen de functie om niet Dou te hoeven zeggen.

15 november
Bij de Studiekring ging de inleiding over de Bataven en hun opstand tegen de Romeinen in 69-70.
Ik heb nog geleerd: in 50 v. Chr. kwamen de Batavieren in ons land, ze zakten op boomstammen de Rijn af. Ze verdobbelden hun vrouwen en waren verslaafd aan bier. Barbaren waren het.
Dit is typisch het beeld dat de geciviliseerde Romeinen bij monde van Tacitus van ze gaven.
In 58 v. Chr. had Julius Caesar, de stadhouder van de Romeinse provincie Galli ( ruwweg het huidige Frankrijk) de opdracht van de Senaat gekregen om ook de gewesten ten noorden van de Rijn te onderwerpen. Hier en daar werd een opstandige stam uitgeroeid, nam een andere stam het vrijgekomen jachtgebied in, maar er werden vredesverdragen gesloten met verschillende gemeenschappen. Als de sterke jonge mannen 25 jaar in het Romeinse leger dienden, hoefde de gemeenschap geen belasting te betalen.  
En van die gemeenschappen bestond uit Bataven. Die woonden al in dat gebied ten zuiden/ westen van de Rijn en de kust. Hoe wist Tacitus dat ze daar op boomstammen gekomen waren? Voor ons is het nog onduidelijk hoe al die stammen heetten en waar ze precies vandaan kwamen.
Romeinse versterkingen
De inleider ging in op het vijandbeeld. Hoe keken de Hollanders aan tegen de Javanen toen ze Indi veroverden? Barbaren waren het, onbeschaafde heidenen, ze hadden nog niet eens schoenen of net meubilair. Dat ze een eigen cultuur hadden, met verhalen, een godsdienst, gebruiken en leefgewoonten telde niet, hun godsdienst was afgoderij en de rest kinderlijk gedoe. Zo ging het vaak in de geschiedenis van de mensheid, de veroveraar miskende het eigene van de veroverde. Als je de ander vernedert, verhoog je jezelf. Zo werkt het.

Ik ga niet het hele verhaal vertellen, maar de Opstand van de Bataven (69/70) onder Julius Civilis, die n van die mannen was geweest die in het Romeinse leger had gediend, liep na 2 overwinningen uiteindelijk niet goed af en de Bataven werden verslagen. Zoals een paar eeuwen later de Romeinen verslagen werden door de Hunnen, enz. enz.

14 november
Ik weet niet hoe ik er bij kwam, maar opeens moest ik denken aan het  Requiem voor Auschwitz. Op 3 mei was de premire ervan in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Componist is de Sinto Roger 'Moreno' Rathgeb. Tussen de delen van het requiem werden toen korte dagboekfragmenten voorgelezen van mensen die vermoord zouden worden, in dit geval Roma en Sinti. Ik vertelde er al over op 5 mei.
Hoewel ik het nu op de laptop hoorde, vond ik het opnieuw indrukwekkend. Bij Uitzending Gemist staat het bij 4 mei 2012. 
Nu weet ik ook weer hoe ik hier zo opeens aan dacht: door het stuk in VK over Leon de Winter en zijn vermoorde familie natuurlijk. Leon heeft een diepgeworteld wantrouwen tegenover zijn medemensen. Het verraad is overal. Wees waakzaam.
Ik kan begrijpen dat je zo denkt wanneer je zo'n zware last met je meesleept, maar wat doe je je kinderen aan door dat wantrouwen door te geven? Worden dat ook weer wantrouwende mensen?
Het verwerken van woede en verdriet door zo'n schitterend positief kunstwerk te maken als Rathgeb deed, lijkt me heel wat meer op te leveren voor de mensheid dan maar alle slechtheid en negativiteit te blijven weergeven, hoe knap dat dan ook gedaan wordt.
Dit zijn Roger (re) Rathgeb en zijn broer (?) tijdens de laatste minuten van de premire.
spanning en ontroering
 
13 november
Jongste dochter is vandaag 31 jaar getrouwd en zo kregen we er op die dag in 1981 een zoon bij. Het bloemetje kon ik ze afgelopen zondag al geven.

Toen Marieke hier een paar weken geleden at, had ik het eten zover voorbereid dat ik niet lang in de keuken zou hoeven te staan, groente en aardappels gewassen, dressing aangemaakt, enz.
Bij het afgieten van de aardappels zat er een smerige rand bovenin de pan. Marieke vroeg of ik ze wel gewassen had. Ja, volgens mij wel, maar op mijn leeftijd....     We aten de onderste.
Nu Carla en Wolfgang er waren, en ik de aardappels voor de boerenkool afgoot, zat er weer zo'n vuile rand in de pan! Verdomme, hoe kan dat? Ik wist zeker dat ik ze secuur gewassen had!
Gelukkig vond ik zelf de oorzaak: het kruidenzout. Sel marin aux herbes, echte uit Frankrijk, ben er zo zuinig op kennelijk, dat ik vergeet dat de kruiden drijven.
Weet je wat ik het fijnste vind aan dit domme gedoe? Dat ik wel vergeetachtig ben, maar nog niet z, dat ik vergeet de aardappels te wassen.
Sel marin

12 november
is het daar lekker genoeg?

Het LH-beestje komt even kijken of er nog lekkers op het aanrecht ligt. Ik dacht dat hij aan zijn winterslaap begonnen was, maar kennelijk rook het zo lekker naar boerenkool met ribbetjes en worst, dat hij er graag even voor wakker werd.
Die b met r en w was op verzoek van onze jongste dochter die b in haar dorp/ stad niet kan kopen. Alleen in Noord-Duitsland wordt het veel gegeten, verder niet. Het was een kort bezoek dit keer, maar kort of lang, het is altijd heel fijn om elkaar in de arm te nemen zoals ze dat noemt en samen te eten.
Vanmorgen is er Studiekring en vanmiddag de schilderclub. Ik hoef me niet te vervelen!

Zondag 11 november
Sunte Marten. Kinderfeest in Grolle. IJskoude handjes die de uitgeholde mangel met het kaarsje erin vasthouden, lekkende neuzen en schelle stemmetjes. Feest. Zo was het toen onze kinderen klein waren. Gaat het nog zo?
Nee. Sint Maarten valt dit jaar op zondag en op zo'n heilige voetbaldag kun je niet hebben dat je gestoord wordt door kindertjes die aanbellen en zingen om snoep, dat is echt ontheiliging. Daarom is het gisteren al gevierd! 

Via de heilige Martinus kom ik op een andere novemberheilige, Sint Cecilia, en van haar op de componist Benjamin Britten.  Die was pacifist en toen Engeland in oorlog dreigde te raken verhuisde hij in 1939 naar Amerika. Daar componeerde hij het koorwerk Hymn to St. Cecilia; Britten had iets met haar, want hij was op 22 november geboren, haar naamdag. De tekst was van zijn vriend W.H.Auden.
In 1942 ging hij op de boot terug naar Engeland met de partituur van de hymne bij zich. Voor hij aan boord kon, doorzochten veiligheidsagenten zijn bagage en vonden de partituur. Ze dachten dat het geheimschrift bevatte en  namen het werk in beslag. Aan boord schreef Britten uit zijn geheugen de hymne voor de tweede keer. Het werk ging in premiere op 22 november van dat jaar in London. Dat koorwerk hoorde ik gistermiddag op Radio 4 vanuit het Concertgebouw, uitgevoerd door het Engelse koor Polyphony o.l.v. Stephen Layton. Mooi.  

10 november
Ik bestelde van de week Vijfendertig Tranen bij het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Het zijn gedichten geschreven door Ida Vos ( 1931-2006) die ook voor volwassenen en kinderen over de oorlog schreef. Ze was half Joods en zat met haar zus ondergedoken, de ouders zaten ergens anders.
In 1975 verschenen de gedichten voor de eerste keer, en nu zijn ze opnieuw verschenen, maar uitgebreid met een CD waarop ze ze zelf voorleest. Haar zoon Bert heeft het voorlezen opgenomen. Op de CD speelt hij passende klezmermuziek met zijn Shtetl Band Amsterdam.  Hij vertelt dat zijn moeder niet kon huilen. Voor haar was de enige manier om met het verdriet om te gaan het schrijven over de oorlog.
Ik vind de gedichtjes die over de periode gaan waarin er op de lagere school steeds minder kinderen in de klas zitten, hartverscheurend. Dit is de eerste pagina van de bundel:

                     aardrijkskunde

zij had een onvoldoende
voor aardrijkskunde
die laatste dag
maar wist een week later
precies waar Treblinka lag

hl even maar

De meeste gedichten zijn kort. Voor mij was het grote drama slechts te pakken in deze kleine vorm, bang als ik ben voor valse sentimenten.

Vijf en dertig kinderen zaten in mijn klas.
Vijf en dertig Joodse kinderen.
Slechts vier van hen mochten volwassen worden.
En van die vier ben ik.
Deze bundel draag ik op aan n en dertig
vermoorde kinderen.
Zij hebben geleefd.....hl even maar.

Ida Vos

9 november
Een van de dagelijkse bezigheden dit najaar is harken. Hopen blad van de stoepen harken. Soms heb ik mazzel en waait de wind vooral uit de NW hoek als de beuk zijn blad laat vallen, maar dit jaar lijkt het meer uit het ZW te waaien. Het is ongelooflijk hoeveel er elke dag weer naar beneden komt. De plastic hark is heel handig, veel handiger dan de bezem. Er blijft een heel klein beetje liggen, maar dat ligt er anders binnen tien minuten ook wel weer.

Bij de geschiedenisles bekeken we de kaart van 6 november. De namen en toelichtingen erop zijn handgeschreven en 350 jaar geleden door een Hollander voor een groot deel overgeschreven van een Mnsterse kaart. Hij kende de plaatselijke benamingen niet en het gevolg is een vaak onduidelijke schrijfwijze. Ook door de Duitse woorden die half op zijn Nederlands geschreven zijn. 
Eerst leerden we een paar veel voorkomende maar onduidelijke letters.

Zoals
ɔ = een e,  lijkt handgeschreven op een o
ɥ = een n,    ɔɔɥ, hier staat dus 'een'
₰ ( lang als een handgeschreven f zonder het linker friemeltje of streepje) = k
ſ (zo lang als een handgeschreven f zonder een streepje) = s

Anderhalf uur met een loep puzzelen is zeer inspannend. Maar wel heel leuk! Daarna lazen we een verslag van een Hollands-Duits overleg om de zgn plaggenoorlog om de Master Marck goed op te lossen. Een mooie middag. 

8 november
Weer terug??

Gisteren zat LHbeestje aan de buitenkant van de ruit, vanmorgen liep hij weer als vanouds over het aanrecht, helemaal thuis. HA! daar is het mes met sinaasappelsap weer, waar je zo lekker op kunt glijen!
Het zal wel niet dezelfde zijn van 1 en 2 jaar geleden, maar dat het er telkens maar 1 is vind ik wel frappant. Ik doe dus net of hij lid van de familie is.

Honderdveertig jaar geleden werd vier kilometer van waar ik nu woon mijn grootmoeder Drika geboren. Ik vond haar een heel verstandige, lieve vrouw. Daarom vermeld ik dit even. Er leven nog weinig mensen die haar gekend hebben.

Deze week ben ik drie middagen naar schilderles geweest. Ja, je hebt helemaal gelijk, dat is echt overdreven, maar n ervan was gratis, extra, dus dat laat je niet lopen. Inmiddels ben ik met vier schilderijen bezig, om de beurt, dat wel, want telkens moeten ze drogen en dat duurt soms wel veertien dagen. Met olieverf schilderen vind ik prettig. 't Is nog wennen, maar ik denk dat ik er bij blijf.
Ik vind het schilderen zlf zo leuk, niet eens zozeer het maken van een voorstelling, maar het werken met een volle kwast met verf op doek, lekker uitsmeren, met een schone kwast nog verder uitstrijken, kleuren mengen, met een doekje wegvegen wat niet goed gegaan is, dt werk dus, meer het fysieke verven, dan het prachtige, preciese, kunstige geduldwerk. 

7 november
Is het toeval dat namen voor 'water' of 'een water' vaak alleen maar uit 1 klinker bestaan?  Die kan wel op verschillende manieren geschreven zijn.
In Nederland kennen we de Ee, in Duitsland de Aa.
IJsland = rivier,  en Noorwegen, Denemarken, Zweden = beek, rivier,
China, Tibet ao = baai, golf,  Birma au =golf, Duitsland, au = uiterwaard,
Paraguay 't Guarani   i = water in de naam Iguazu, groot water, voor de Iguazu-watervallen .
Frankrijk eau = water, Russisch o = water.
Er zijn veel samenstellingen die met deze klanken beginnen voor landtong, eiland, dam, enz.  Kijk maar eens in de namenlijst van bijvoorbeeld de Grote Times Wereldatlas. Interessant.
Een Nijmeegse prof vertelde ons eens dat hij dacht dat het voor de eerste primitieve mensen van levensbelang was om over water te kunnen beschikken en dat ze klanken uitstootten om hun blijdschap te uiten als ze het vonden. Misschien was die uiting van een enkele klank wel het begin van de spraak. Lucy kwam uit Afrika en toen dat droger en heter werd, was water noodzakelijk om te overleven. Je kon desnoods wel een paar dagen zonder voedsel, maar niet zonder water.
Iguazu watervallen. foto internet  nog een foto nu van Wikipedia

Deze watervallen zijn 2700 m lang en de hoogste valt 82 meter naar beneden. 

6 november
Een vriendin van de schilderclub schildert een schitterend stukje Twente, de Kroezeboom bij Fleringen. Het is een van de oudste bomen van ons land, zeker 500 jaar oud. Hoewel hij hol is, voelt hij zich kennelijk kiplekker, want hij prduceert volop blad en eikels. Ik ga op internet zoeken en vind dat Fleringen in 933 al genoemd wordt als  Fletharrote, ontgonnen drassig land. Een eik werd vaak geplant op een punt waar wegen of akkers bij elkaar kwamen. Hij had ook de functie van gerechtsplaats en heilige plaats. Na de reformatie werden hier katholieke kerkdiensten gehouden tot midden 18e eeuw.
Kroezeboom Fleringen ( foto van internet)
Dat doet me denken aan het huiswerk voor donderdag, waar we een loep bij nodig hebben. We moeten op een kaart uit 1653 van een gebied hier nog geen 5 km vandaan waar toen ongeveer de Gelders-Munsterse grens liep, de namen die erop staan, zien te herkennen. Bestaan ze nog, hoe heten ze nu? Toen heette het grote heideveld aan weerszijden van de 'ongeveer hier'- grens De Master Marck, nu heet het 't Masterveld.
In: 'Uit de Historie van Winterswijk' komt deze kaart. Bovenaan is Oost.

5 november
'Ik kan natuurlijk buiten op de stoep gaan zitten, misschien is het daar ook nog te horen.'
Dat schreef ik gistermorgen toen het prachtig weer was. Ik dacht er echt serieus over. Toen het om 3 uur begon te gieten en niet ophield, gaf ik dat idee maar op. 

Bij Eva Jinek genoten van Joop van den Ende die heel persoonlijke dingen vertelde nav de pas verschenen biografie over hem door Henk van Gelder geschreven. Ze hadden zeker 80 uur samen gepraat, daarna samen de ruwe opzet besproken en uiteindelijk was dat heel persoonlijke document  verschenen. Ook de voor hem confronterende dingen kwamen langs, de psychatrische hulp die hij nodig had gehad, toen hij na twintig jaar boven zijn macht werken er aan onderdoor dreigde te gaan. De reden voor zijn grote werkdrift, zijn verhouding met John de Mol, de reden voor zijn terugtreden, enz.
Het boek was binnen een week uitverkocht, zie ik op internet.
Prachtig als mensen, en speciaal mannen, die iets groots hebben opgebouwd, zo met beide benen op de grond staan, zonder macho, afstandelijk of hautain gedoe. Ik zeg speciaal mannen, omdat die vaak imponeergedrag vertonen om groter te lijken.
Vrouwen tonen weer ander gedrag. Een hl enkele keer.

Zondag 4 november
Mist en zon precies achter de eik

Vanmiddag speelt Lavinia hier in de Doopsgezinde kerk, beter gezegd het kerkje. Het is een klein schuilkerkje waar misschien 60 mensen in kunnen. Toen ik het nummer van de kerkman belde dat in de krant stond, werd die meneer een beetje kregel, want ik moest niet bij hem zijn. Mijn verweer dat het nummer bij de aankondiging stond, vond hij niet leuk, had het zelf nog niet gezien. Ik kreeg het advies de schouwburg te bellen. Het kantoor was nog niet open, ik had de hele dag wat buiten de deur te doen en toen ik eindelijk contact kreeg, was het concert al uitverkocht. Ik kwam op een wachtlijst.
Nu om 8 uur heb ik nog niks gehoord. Jammer. Ik had graag de handen vastgehouden, die zulke mooie klanken kunnen produceren.
Ik kan natuurlijk buiten op de stoep gaan zitten, misschien is het daar ook nog te horen.

3 november
Van de week kreeg ik een schitterend cadeau: de nieuwe CD van Lavinia Meijer, met bewerkingen die ze voor harp maakte van muziek van Philip Glass, oorspronkelijk geschreven voor piano of orkest. Vooral de transcripties van The Hours, dus filmmuziek, vind ik boeiend en heel mooi.
Heerlijke muziek om bij in te slapen en ook om bij wakker te worden.
Luisteren en lezen lukt niet; hoewel de muziek monotoon lijkt, word ik er dan toch door afgeleid. Luisteren en schilderen gaat daarentegen weer heel goed.

                  Hoe kan totaal uit m'n geheugen verdwenen zijn wat ik als 12-jarige toch als iets heel bijzonders zal hebben ervaren, namelijk een weekend in het Kurhaus in Scheveningen. Dat was nog geen half jaar na het overlijden van m'n moeder.
Ik hoorde dat we - mijn vader, zijn vriendin, mijn grote zus en ik- daar geweest zijn in de zomer van 1948. Mijn zus wist nog dat zij en ik 's morgens vroeg op het strand waren, en dat het nog te koud was geweest om te zwemmen.
Het was voor mijn vader en voor ons spannend, want we moesten van de stadse vriendin leren hoe we ons dienden te gedragen in een deftig hotel. Het 'deftig' heeft op mij kennelijk geen indruk gemaakt, wat ik me nu goed kan voorstellen, dat deed het namelijk nooit. Mijn zus en ik hadden zelfs in de badkamer gewoon tweestemmig gezongen, iets wat we thuis ook elke dag deden! Dat was het bewijs dat we de les van je vrij gedragen goed geleerd hadden.
Dat ik van al dat spannends niks onthouden heb, zit me dwars.
Verdringing?

2 november
Op TV een kaarsje opsteken voor geliefde en bijzondere doden, wat is dat nu ineens voor publiekelijk vermaak? In mijn optiek steek je,  ls je een kaarsje aan wilt steken, dat aan in je eigen huis, op het kerkhof of in een kerk. In ieder geval aandachtig, gefocust, in alle rust, je speelt dan geen toneelstukje, dus al heleml niet met een filmploeg en een paar honderdduizend (?) kijkers erbij. Ik kan me voorstellen dat bekende mensen meewerken aan zoiets, want bekendheid is hun broodwinning, maar op mij komt het onecht over en ik hoef het niet te zien. 
Ook de vertoning van de moeder van Tonio eergisteren vond ik zo gnant, dat ik een andere zender heb opgezocht.

Natuurlijk vraag ik me af, waarom ik dit gedoe zo erg vind. Ik vind het erg tegenover de doden, die dit gesol maar over zich heen moeten laten komen, zich niet kunnen verweren.
Als iemand tegen ze had gezegd: 'Nou vader (moeder, man,  zoon, enz), stel eens, h, stel eens, dat je dit jaar dood gaat. Dan steek ik een kaarsje voor je op, ja, op tv dan h, dat kaarsje en ik worden gefilmd, ik trek mijn beste pak aan en doe dan net of ik in mijn dooie eentje in de kerk zit. Ja, echt waar, het wordt gefilmd, zodat iedereen thuis hangend op de bank mee kan kijken. Is dat niet een te gek idee, vader? Jij vindt het toch ook leuk?'
Antw. 1: 'Ja, dat vind ik prachtig.' 
                                 -daarom vind ik het gnant.-
Antw. 2: 'Als je het maar laat!'
                                  -ook daarom vind ik het gnant.-
Antw. 3: 'Je doet maar, misschien levert het je nog wat op'
                                  -daarom vind ik het gnant.-

1 november
De laatste weken lijken voorbij te vliegen. Het zal wel komen doordat ik minder buiten bezig ben. Niet alleen omdat het kouder is, maar vooral omdat het na het eten aardedonker is. De dag heeft nu maar twee periodes, in plaats van drie.
Gisteren in Bredevoort hebben we allemaal een lesmiddag cadeau gekregen van Carolien.  Volgende week hebben we op twee dagen les.
Ik liet mijn opzet voor de tweede grot zien en toen vroeg ze of ik hr grotten wilde zien. Ik was stomverbaasd dat zij ook die fascinatie daarvoor heeft. In haar kamer/expositieruimte hingen drie enorme olieverfschilderijen naast elkaar van 150x140. Ze zijn totaal anders van opzet dan ik het doe. Ik blijf bij de werkelijkheid, al probeer ik een totaal grotbeeld een beetje te abstraheren. Zij heeft een stukje van een grot zeer sterk uitvergroot, en dik met mes en zeer kleurig tegen een donkere achtergrond op het doek aangebracht. Prachtig! Je ziet er van alles in, blijft kijken.
Omdat ik een kwartier te vroeg was, keek ik nog even bij de Duitse boekenuitstalling naast haar huis of er iets van mijn gading bij was. Ja, het Nibelungenlied in een uitgave van 1920, vergeeld papier, slap kaft, aangevreten bladzijden, 2 euro. Ik wou dat ik het gehad had toen ik studeerde, nu weet ik zeker dat ik er niet meer toe kom het te lezen. 
Er lag ook een jaargang van een ooit schitterend tijdschrift over opgravingen in Duitsland. Veel tekst, grndlich, en weinig zwartwitfoto's van vooral Romeinse vondsten. Ook niet gekocht.
Wel nam ik een boekje mee met anekdotes, ook oud, maar dun, kan ik mooi gebruiken voor dialectverhaaltjes. Ik liet een euro door de brievenbus rinkelen, zaterdag komt de baas hem opvegen.
Bijna te laat op les.