vakantie 2008

Dialectstukjes over de vakantie 2008

 

                                                           Roeteplenner 

Hanne vroog mij: Waor gaot ieleu dit jaor met vekantie hen? en nao mien antwoord reep ze: Wat! Goj alwaer naor Frankriek? Nae, dat zol mij te wied weg waezen, en wij kent daor ok de weg neet. Nae, wij gaot fijn rstig ne waeke naor Ommen, naor Pension Vechtlust.
Ieder zien zinne. Hanne hef Vechtlust en wij hebt reislust. Wij gaot al meer as vieftig jaor naor de zunne, en t leefst in Frankriek. Niks teggen t Hilgelo, maor dee baggersee lik jao in den zommer wal in Pruussen te liggen.  

Wet ie wat t wl is met Frankriek? Ze hebt daor egaal andere wegnummers. Wat t ene jaor A72 heet, neumt ze t volgend jaor A89. No! Dat schelt nogal wat! Kj oe aardig verriejen. En t verdut ok nog al, dat steeds waer nije kaarten kopen.

Wet ie wat, zeg Toone, wij koopt zonnen roeteplenner, dat dink vertelt oe onder t riejen waor aj hen mot. Dan hj helemaols gin kaarte meer neudig.
Ik vroog Toone of dat vertellen waor aj henmot in Frankriek dan in t Frans gink. Hee meenen van wal. Hee hef neet zo hl vlle verstand van t Frans, dus wol hee dr leever ene kopen dee alleene Hollands kon praoten.
Bunt ze dr neet met t Wenters drop? vroog ik nog. Zoas Toone mij ton ankekken en t heuf schudden...

Dat roetedink kwam dr netuurlijk, met ne gebroeksanwiezing van 130 zieden, waor Toone de hele vekantie zeute met was.  

Hoo dat geet met zonnen roeteplenner?
Aj van Wenters naor Mestrich wilt, dan moj dat dink van te veuren al zeggen of ie ovver de autobaane of ovver kleine weggekes wilt riejen. Dat ding wil ok nog wetten of ie haost hebt of dat t een htjen mag duurn. Toone had zich bedach dat e eerste over kleine weggekes van Wenters naor Venlo wol en dan wieter naor Mestrich met de nije autobaane. Dat had e ok zo met n wiesvinger tegen t scherm an e-drukt deuregevvene.  Maor dt ging neet! Niks van eerste dit en dan meschiens dat. Ij mot zker wetten waj wilt.

Ruzie hef Toone dr met e had! Met dat dink. Dat wij neet wetten. In Wenters, bij de rotonde bij de watertaorn ging t al mis. Toone wol naar Aalten en zo naor Bocholt. Nae, zei een vrouwmens in t apparaat, dan moj neet de tweeden afslag nemmen, maor den darden. En dan in t Hollands netuurlijk. Keer om, probeer hier om te keren! En wij waren pas bij Obelink! Toone begon te ropen dat e neet gekke Henkie heten en dat e zelf wal wist waor Aalten lag.
Keer om, probeer om te keren en  neem  dan de eerste afslag rechts!, reep t mense kwaod terugge.
Ik zegge teggen Toone: Doot no maor, dan hej ok gin ruzie, maor hee was al zo hellig, dat e ne klap op het machientjen gaf-  en doo was t mense stille.
 Z moj dr met doon, zeg Toone.

Wij kwammen heel good in Mestrich, net als altied.  Ach, en daor vroog Toone of z em astebleef waer wat zeggen wol.
                                                        *****
                                                

                                                   Slagveld

Dr bunt gebede in Frankriek waoraj vanzelfs stille wordt aj dr deurhenveurt. Ene van dee gebede is in Noord Frankriek, waor een groot deel van dn Groten Oorlog, dn van 14-18 oet e vochten is. Im Westen nichts Neues, het book van Karl Maria Remarque, hef op mj, doo k zon jaor of zestiene was, groten indruk e maket.  De beschrievinge van de helle in de loopgravens, van de jonge kerels die wegrotten in de modder bezorgen mij nachmerries. Um iedern bulten werd zwaor e vochten.

Noo zeej ovveral de erevelden met honderddoezend kruuze, vlle zonder name drop, en grote gedenktaekens en vlaggen en kransen dee t r altied hungt. Dit jaor op den 11den november is t 90 jaor elaene at de waopenstilstand e teakend is.  

Stel oe toch is veur daj daor boer bunt in 1918 en dat het zaod neudig de grond in mot, want t is al november, en anders heb ij en t halve land met oe t volgend jaor gin brood.
 In dat hele gebeed, de graanschuure van Frankriek, geet het alle boeren zo. Oew hoes  lig plat, het vee is oe af e stollen, de peerde bunt e vorderd veur den oorlog. Dr ligt ovveral nog granaten, het land is deursneden met loopgravens, en dan...     het gruwelijkste van alles, wat vin ie,  aj an t bouen gaot.

Dr bunt noo musea in e richt met dinge deet ze op de velden evonnen hebt, helmen, koppelreeme, schoone, zakbeukskes, ettensgerei ..... maor t andere,  wat ze ok e vonnen hebt, lig op t karkhof. Onbekende soldaot.

Het is ne zonnigen veurjaorsdag, at wij daor zo vredig over zon landweggetjen veurt. De tarwe steet er prachtig bij, in de wiette teggen dn heuvel bleuit het koolzaod.

Hier was de helle.

                                                               *****

                                                        Alle neggene!!
Toone en ik wordt n dagjen older, al meent wij ok daw nog jonk genog bunt umme te gaon kamperen. Noo jao, kamperen.. wij veurt met dn auto en unzen caravan argens hen waor t warm en mooi is, maakt t bedde op, haalt n pizza, trekt ne flesse wien los en neumt dat kamperen. Wij hooft zelfs de caravan neet op de plaatse te douwen, daor hef Toone n machientjen veur daj t wark knt laoten doon. Den hef d'r ne.
De peute van de caravan moj naor beneden dreijen tot op de grond, anders hej kans daj achterovverkiept aj met zien beiden achterin staot. Toone dt dat neet meer handmaotig, maor met dn accuschroevendreijer. TRRRR, veer keere en t hele spil steet zo vaste as n hoes. Den tweeden.
Op reize gaon is n ding, maor bewiezen daj ewes bunt, waor aj later ovver opschept, is een ander dink. De laptop geet met. Elken aovend wordt de fotos van ovverdag van de camera op dn laptop e zat. De camera hef een accu. Das dree.
De laptop dt t ok neet lange aj em gin stroom geft. Zeker neet met dee kletsverhalen dee ik bij de fotos make. Das veere.
Ik vinne t neet slim at Toone s aovonds een betjen prikt, maor s morgens mot e glad waezen veur k m n kusjen gevve. t Scheerapperaat hef dr ok ene. Das vieve.
Zelf vindt Toone, dat e ziene bakkebaorden neet met t gewone apparaat strak kan afscheern, hee hef daor een trimmer veur neudig. Zesse.
Wij bunt mekaare wal ens kwiet aw gaot winkelen. Daorumme hew beide 'n mobieltjen bij uns. Hoo wied bun k dr noo met..  achte.
No verget ik nog haoste den roeteplenner, met dee ingebouwde eigenwieze juffrouw. Neggene.

Ij hebt natuurlijk al lange deur wak allemaole optelle. De bij dee apparaten heurende opladers. Neggen opladers, en allemaole verschillend, en allemaole met een snoer waj argens opbergen mot, waor t neet knikken kan. De caravankaste is al haoste vol, allenig met dee handige moderne dinge.

Ik zegge teggen Toone: At ze noo z knap bunt um daor bovven op Mars apparaten te laoten rijen dee zelfs ok nog zand scheppen knt, knt ze dan neet iets bedenken um met enen oplader n paar kleine apparaten hier dichte bij de grond te laoten warken?
Toone zeg dat dee opladers niks met Mars te maken hebt, maor ik wol m wal met alle neggen um de oorne slaon.

                                                        *****

                                                        Tellen
Wij bunt op ne stillen maondagmorgen begin juni in St. Flour, een provinciestadjen in Zuud-Frankriek. Al vake haw vanoet dn auto de veerkante torens van de kathedraal ezene, net ne vesting, hoge bovven op een rots met de huuze as kukens dr ummehen.  Waorumme wij dr noo henwolln, wet ik neet, wij doot de dinge vake zo at uns in de kop kump.
Volgens dn folder van de VVV hef dn kathedraal een elegant interieur. Das natuurlijk wal  belangriek in ne karke.  Wij zochten dr naor, naor dee elegantie, maor konnen t zo directe neet ontdekken. Meer in t oge veel dn lap oranje plastic ovver een paar steule, verstofte kunstblomen en planten naost de altaartrappen en de ankondigingen veur t kinderfees van ne maond terugge.
Wij bunt daor zes waeke veur t toeristenseizoen begunt en meschiens kwam t daordeur dat het elegante interieur nog neet op hoogglans was.

Op d'n plattegrond van de karke dee wij e kreggen hadden, stonnen alle prachtige bewieze van vrommigheid. Dee moggen dr waezen. Grote schilderijen van de maagd Maria, van heiligen en martelaren. Kleurige gebrandschilderde ramen.  Doopvonten, ne schrien van gold met resten van bisschop Flour, dee in de viefde eeuw de leu daor bekeerd hef.
Maor al dee mooie dinge maakten op mij neet zovlle indruk as iets wat neet op de plattegrond ston. n Wandtableau van wit marmer, waor met bloodrode letters veer rijen namen opstonnen. Dr bovven ston Veur de kindere van dizze parochie, gesneuveld veur Frankriek en dr onder ston 1914-1918.   

120 Namen. 120 Jongens oet maor enen parochie in een klein  arm stadjen.
Dat t r zovlle bunt is ekstra tragisch, umdat vlle olders hunnen znne geerne soldaot zagen worden, want dat was n oetkomst veur arme gezinnen. In deenst had oewe znne n good stel kleren, genog te aeten en hee kreeg nog geld too. Jongens gingen ok in deenst als rempla
ant veur leu deet meer geld hadden en de deenstplicht afkochten. De bedragen die betaald worden, wet ik neet, maor dee arme leu konnen zon extra bedrag netuurlijk maor wat good gebroeken.
De jonges zelf wisten vake neet ens waor at ze hengingen, allenig dat ze argens heel wied weg Frankriek mosten verdedigen. En ze dachten allemaole dat zee t dr good vanaf zollen brengen. Het bunt altied anderen dee sneuvelt.  

Ik laeze nog ne keere alle namen en telle ze nog ens secuur nao. De veer rijen bunt neet evven lange, zee 'k noo. Het bunt gin 120, maor 121 namen. Enen held hak neet met e teld: Louis Chanson heten e. Zol dn zingend dn oorlog in e gaone waezen?

                                                             *****

                                                           Voetbal

Wij staot hier noo ne waeke op dizzen Fransen camping, en wij zeet hier zowat alleenig maor Hollanders. De campingeigenaars komt oet den Achterhook en das wal makkelijk praoten, aj neet zo good met Frans bunt. En noo zeej dus op n klein stuksken Frankriek n trop Hollanders bij mekaare dee't zich in Holland nooit zollen leren kennen, maor dee noo in de kantine nen groten familie liekt, - at voetballen drop is.
Nae, k gao t neet ovver voetballen hebbn, daor moj verstand van hebbn, anders k j baeter de mond dichte holln. Zeg Toone. Toone hf t neet zo op voetballen. At er is ene met em ovver praoten wil, dee em neet zo good kent, dan begunt Toone altied over Abe Lenstra. Dat e dee zo geerne zut spllen.  Dat e altied kik at e metsplt in t Nederlands elftal.
Totaal onbegrip bij dn ander en een meewaorigen blik naor mij too. Is t al zo slim met em?          Dat spelleken splt e ok at ovver schaatsen geet. Dan dt e net of e is blieven hangen an Sjoukje Dijkstra.

Noo evven serieus. Ik wolt gaar neet ovver schaatsen hebbn, en al helemaols neet ovver Toone. Dat dook later meschiens nog wal is ne keere as ie en ikke mekaare wat baeter kent. Ik wol t hebbn ovver Hollanders dee in t boetenland mekaare opzeukt, at voetballen dr op is.  
Ij heurt vake dat Hollanders wereldburgers bunt, dee dr niks op teggen hebt in vrmde lande n nij bestaon op te bouwen of andere leu te vertelln hoo t ze de dinge anders en baeter mot doon. Want t bunt leu, dee zik heel good alleenig knt redden. Dee gin andere Hollanders neudig hebt. Ze wilt mekaare in t boetenland soms gaar neet leren kennen: dan doot ze op een cafterras net of ze geen Hollanders bunt-  zachjes praoten Annie, daorgunder zit Hollanders.

Maor dan inens,  bij de voetbalwedstried Frankriek- Nederland veur t EK, dan kroept ze bij mekaare in de kantine, schreeuwt teggen vrmde leu hoo geweldig wij bunt, geft n rondjen um te laoten zeen ho blij ze met al eur nije vrinde bunt, met Ron en Stanley en hoe heet ij ok al waer,  en gaot samen zingend naor de caravan um met de nije kamer nao te feesten.

Wat dt voetbal met mensen? Ik zal t nooit begriepen.
De Achterhoeksen campingmevrouw wont noo al meer as 20 jaor in Frankriek. At Toone t brood geet halen dn volgenden morgen, zeg ze: Goed he, dat wij gewonnen hebben!
Jao, das zeker mooi, zeg Toone, maor veur wee bun ie, veur Frankriek of veur Holland?
Dee vrouwe kik em toch an! Wis hee dan neet ens wee t e wonnen had?
Veur Nederland natuurlijk! zeg ze dan.

                                                         *****

                                                   'n Blank velleken

Wij bunt weer een endeken wieter e trokken en staot an de Middellandse Zee. Op dizzen camping hew een schitterende plek e vonnen, vlak bij een beschermd natuurgebied, de Bagnas zoat ze t hier neumt. Meertjes van brak water waor vlle vgele te zeen en te hren bunt, dee j  bij t Hilgelo neet zeet. Wij vindt t een belaevenis um dn voggel hop naost de caravan te zeen rondscharrelen, helemaols neet schuw.  Hier hebt wij ok de dwergooruil leren kennen, met zien eentonig metronoomgeluud. Mooi at r midden in de nacht wal veere tegelieke an t roopen bunt, net of ze alle tied hebt. tuut....tuut......tuuut.....t Vaakste de maot tellen wak op ene riege van enen voggel e heurd hebbe was 31 maol. k Zal 't neet naodoon!  

Zonder daj dr echt veur in de zunne gaot liggen, wor ij hier toch hartstikke broen. In de zunne liggen bakken deen wij vrogger wal, maor noo wet wij dat t neet zo best is veur oew gezondheid, daorumme zit wij op t heetst van de dag in de schemme van de beume te laezen. 

Noo mok dr inens waer an denken, dak as kind altied heel broen was, op de rugge haoste zwart. In dn zommer kwam ik elke dag in t zwembad, wij wonnen dr in de buurte. Ton k zon jaor of zesse was, pakten opoe Drika mij is stevvig bij dn arm, dreijden mij umme, dee de vlechten umhoge en zei: Kind, wat buj toch gl in de nakke! Oew mooder wast oe neet good!   En doo ging ze met een schtteldook en wat vim an t wrieven. t Vel dee dr mij piene van, maor t gl, zoat zee t neumen, ging dr neet met weg.

Mien opoe oet Meddo was nog oet dn tied dat broen wezzen neet damesachtig was.  Zee von dee nijerwetse fratsen van broen is bjoetiefoel maor niks. Dames hadden n blank velleken, dee hoven immers neet op t land te warken, dat koj zo zeen. En eur kleindochter mos ne dame worden.   Maor ach, dee had neet de goeie genen daorveur.

                                                         *****

                                            De Middellandse Zee.
Ik dachte vrogger dat dee Middellandse Zee ginnen echten zee was zoat unzen zee, de Noordzee. Daor haj golven en n branding, daor koj temninste van ne ZEE spraeken, waj van dat strakke blauwe water zonder branding neet zeggen
konnen. De fotos deej in beuke ovver Frankriek zag, leten oe altied een blauw meer zeen, waor aj zo kalm op zeilen konnen. t Was  daor altied mooi weer, in februari bleuiden overal de mimosa al en begon de zommer.

Wij hebt in al dee jaoren daw dr hengaot, in alle jaorgetieden, wal anders e leerd. Met Karsmissen wazzen wij in Sainte Marie de la Mer. Wij lepen ovver t strand daor en kold dat het was! Het stormen zo hard as bij een noordwesterstorm an t noordzeestrand. Dn mistral kwam z van t ies van de Alpen af, in enen rechtdeur via t Rhonedal op de kustvlakte an,    waor wij lepen.

In t eerste van mei wazzen wij ne keere an de Cote dAzur, op ne camping dee Fleur de Mai, Meibloempje, Lelietje van dalen, heten. De camping was officieel nog neet los, maor wij mochten dr wal op. Waorumme dr wieter gin mense was, haw gauw in de gaten. Twee dage hew met slagraegens in de tente e zaeten, doo wazzen wij het zat en bunt in een hotelleken e gaone, wij waren deurendeur kold. Jao, zeien ze daor, in mei wolt an de kuste wal is vaker zovlle raegenen!

n Paar jaor e laene bunt r in augustus in twee daage tied 12 mensen verdronken tussen Narbonne en Ste, das messchiens honderd kilomaeter. De wind dee van Afrika kwam, maken zukke hoge golven, dat de grond veur het strand deepe gaten kreeg en de mensen dee soms heel good zwemmen konnen in drejkolken dee tr eerder neet e west wazzen terechte kwammen en verdronken.

Ij snapt de leu ok neet. De strandwachten lepen met megafoons langs t water um de mensen dr oet te ropene, een bootjen varen achter de zwemmers langs en ok vandaor heurden de leu dat ze oet t water mosten gaon, dat dejen ze dan ok wal, veur efkes. Zo gauw de bewakers wieter lepen, gingen toch wat waoghalzen t water weer in.

Ok bij unzen camping speulden d'r ene an.  In t plakbook hek het krantenstuksken dat r ovver geet bewaard. Ik maken daor een gedichjen op. In t Nederlands. Dit is t:

(MIDI LIBRE van 3 augustus 2003:Faits divers. Un homme dune soixantaine dannes est mort aprs-midi vers 17h sur la plage du quartier naturiste du Cap d Agde. Lhomme, qui se bagnait, a succomb une noyade malgr l intervention des secours et la venue, sur place, de l helicoptre de la Securit civile.) 

                        Kleine storing 

Een half uur later lijkt het strand weer heel gewoon;

alleen die pootafdrukken van de baar en t schoon

door reddingshelicopter opgewerveld zand

de paar geknakte parasols, de lege binnenband.

 

En waar Franois, die oude, net is aangespoeld,

wordt t strand door kindertjes weer juichend omgewoeld.

                                 *****                              

                                               Veurraod

Wij  nemt aw weg gaot zoas noo naor Frankriek, echt gin mud eerpele met, of vleis in blik, - ovveral bunt joo winkels, aok an de Middellandse zee hej de Lidl, maor een paar dinge dee t ze daor neet verkoopt, nemt wij wal met. 
Wij nemt ok grei van Frankriek met naor hoes, waj bij uns neet zo lekker knt kriegen. Ik gao oe echt neet alles verraon wa w met naor hoes nemt, want dan he w elken aovend vesite, maor wat op de henreise metgeet, dat kan k wal vertellen, das toch op!  

Chocolade hagelslag, in Frankriek is t alleenig te koop in zaekskes van 10 gram um ne taarte te versieren,
lange beschuutkes,  veur bij de chocolademelk elken morgen,
Droste cacao, veur chocolademelk bij de lange beschuutkes,
en netuurlijk roggebrood, veur onder dn appelstroop
en ok appelstroop veur p t ............ja juust, roggebrood.!

Dee  appelstroop nemt wi'j neet met in glazen ptte, maor in blik. Das lichter in gewich.

Doo k van t eerste bliksken dn dekkel losdee, zag ik Toone n betken vrmd dr naor kieken, ok bij t losmaken van t tweede blik ne waeke later keek e of e heel wat anders zag. Ik vroog em wat er mis met was, maor nae, dat was t neet. En doo kwam t hele verhaal.  

Teggen t ende van dn oorlog was e zowat vieftiene en wonnen in Lichtenvoorde bij familie, umdat het hoes van zien grootmoder, waor hee ok wonnen, in Wenters, gevorderd was deur de duutsers. Op strooptocht naor wat te aeten kwam e bij ne duutsen vrachtwagen dee vanoet de loch kapot e schotten was en waor gin bewaking meer bij was. De duutsers gingen dr immers  al vandeur.  Ze konnen alleene neet alles metkriegen wat ze eerst e klaut hadden.

Toone kik in den vrachwagen en zg allemaole blikken appelstroop staon, hee maken dr ene los, jao, prachtig glimmende donkere appelstroop.  Doo dr ene an kwam lopen, dee e gauw dn dekkel dr weer op, heel zich wieter heel stille en doo t gevaor e waeken was, kroop e met twee dubbelgrote blikken oet den wagen, en verstoppen ze in dn hof. Vlak drnao was t vrede en konnen ze weer naor eur eigen hoes. Toone leep met zien grotmoder en het evacuatiekarretjen met helemaol onderin de blikken appelstroop  weer naor Wenters. 

In dee zommer van 45 wollen Toone en een paar kammer van de padvinderije n echt kampvuur stokken en dr brood bij aeten.  Iederene nam wat met van hoes, brood, melk, ranja, appels, n appelstroop. Toone zei dat hee veur appelstroop zol zorgen. Appelstroop?? Hoo kwam e daoran? Dat zol e s aovens wal vertelln.
Het grote blik ston als pronkstuk in t midden van alle meer gewone dinge. Appelstroop, dat hadden ze al zo lange neet meer e had! Toone was de held, hee mog het blik losmaken en dr met rondgaon.
't Smeervet vonnen ze neet lekker....

En noo, biej t losmaken van n bliksken appelstroop, zee k in de ogen van Toone nog de piene van dat aogenblik, meer as 60 jaor elaene.

                                                       *****